Żyły są to naczynia krwionośne, zazwyczaj najlepiej widoczne na skroniach, kończynach dolnych i górnych oraz stopach (są to najczęściej tzw. żyły powierzchniowe, zwane też podskórnymi). Żyły są odpowiedzialne za transport dwutlenku węgla (CO2) oraz innych końcowych produktów przemiany materii, które zostaną wydalone. Ściany żył są cienkie, elastyczne i słabo umięśnione.
W przeciwieństwie do tętnic w żyłach nie pulsuje krew. Przeciętna średnica żyły wynosi 0,5 cm, podczas gdy tętnicy 0,4 cm. Za to ściana tętnicy jest połowę grubsza od ściany żyły. Najgrubsza żyła ludzkiego organizmu to vena cava - żyła główna, która prowadzi bezpośrednio do serca. Posiada ona średnicę 3 cm. Żyła główna górna, tworząca się po połączeniu lewej i prawej żyły ramienno-głowowej zbiera krew z górnej połowy ciała - głowy, rąk i klatki piersiowej. Żyła główna dolna rozpoczyna się w jamie brzusznej, na wysokości czwartego kręgu lędźwiowego. Przyjmuje ona krew z żył wokół ścian brzucha oraz u żył nerkowych i wątrobowych. Przez śródpiersie prowadzi do prawego przedsionka serca.
Ciśnienie żylne
Gdy lekarz mierzy pacjentowi ciśnienie krwi, jest to zawsze pomiar ciśnienia tętniczego (zazwyczaj w okolicy stawu łokciowego). Pomiar ciśnienia żylnego krwi wykonuje się rzadko, w ramach kilku badań lekarskich. Pomiar taki jest bardziej skomplikowany, przeprowadzany za pomocą kaniuli wprowadzanej do żyły.
Jakie funkcje spełniają żyły?
Krew transportuje niezbędne dla organizmu substancje (tlen, substancje odżywcze). Transport ten odbywa się w naczyniach krwionośnych drogami układu krążenia, który jest zamkniętym układem hydraulicznym. Serce składa się z dwóch komór (prawej i lewej) otoczonych osierdziem. Lewa komora serca pompuje krew kierując ją poprzez tętnice do wszystkich organów ciała aż po naczynia kapilarne (włosowate), które łączą się z drobnymi żyłkami. Na odcinku tzw. sieci końcowej gromadzi się krew już "zużyta", którą żyły transportują do prawego przedsionka serca.
Prawy przedsionek serca przekazuje krew do prawej komory serca, a stamtąd do płuc. W naczyniach włosowatych otaczających pęcherzyki płucne następuje wymiana dwutlenku węgla (CO2) na tlen (O2), który dostał się do płuc wraz z wdychanym powietrzem.
Krew nasyconą tlenem przejmuje układ krążenia płucnego. Żyłami płucnymi krew przechodzi do lewego przedsionka serca, stamtąd do komory lewej, następnie do tętnicy głównej (aorty) i rozpoczyna swoją wędrówkę po całym organizmie.
Zasoby krwi w organizmie
W organizmie dorosłego człowieka znajduje się 5-8 litrów krwi. Z tego wynika, że krew stanowi około 8% ciężaru człowieka. 80% krwi przepływa nieustannie przez żyły oraz naczynia krwionośne krążenia małego (krążenie płucne). Żyły oraz naczynia krwionośne krwioobiegu małego określa się mianem układu niskiego ciśnienia krwi, które w żyle głównej jest prawie zerowe.
Żyły pełnią funkcję swoistego spichlerza krwi. Na przykład podczas transfuzji krwi około 99,5% krwi trafia do układu niskiego ciśnienia, podczas gdy tętniczy układ wysokiego ciśnienia jest w stanie przyjąć jedynie 0,5% dostarczanej krwi. Przyczyną tego jest fakt, że tętnice są 200 razy mniej elastyczne niż naczynia żylne. W razie krwotoku krew wydostaje się głównie z układu niskiego ciśnienia.
Proces transportu krwi
W żyłach krew płynie dużo wolniej niż w arteriach. Bardzo ważną rolę w żylnym krążeniu krwi odgrywa pompa klatki piersiowej oraz pompa mięśniowa (obsługująca głównie mięśnie kończyn dolnych).
Pompa klatki piersiowej
Podczas wdechu następuje spadek ciśnienia w płucach. Żyły się rozluźniają i rozszerzają. Natomiast podczas wydechu ciśnienie w płucach wzrasta, następuje skurcz żył. Proces oddychania oddziałuje więc na układ niskiego ciśnienia krwioobiegu małego na zasadzie działania pompy. Dzięki skurczom żył, krew wędruje do serca.
Pompa mięśniowa
Żyły w kończynach dolnych i górnych są otoczone przez mięśnie szkieletowe. Poruszanie członkami sprawia, że mięśnie naciskają na naczynia. Ucisk (kompresja) na żyły popycha krew w kierunku serca, a zastawki żylne zapobiegają jej cofaniu się.
Zastawki żylne
Większość żył - w przeciwieństwie do tętnic - jest wyposażona w zastawki. Posiadają je naczynia żylne kończyn, natomiast najmniejsze i największe żyły oraz żyły znajdujące się w mózgu i trzewiach zastawek nie posiadają.
