Rdzeń kręgowy (medulla spinalis) jest częścią centralnego układu nerwowego. Steruje on tkanką nerwową ciała. U dorosłego człowieka ma on długość 40-50 cm i szerokość około 1 cm. Położony jest w kanale kręgowym kręgosłupa i w ten sposób jest dobrze chroniony przed uszkodzeniami z zewnątrz. Ma kształt zbliżony do stożka . Składa się z segmentów (neuromerów) wysyłających po parze narwów rdzeniowych.
W górnej części na wysokości kręgów szyjnych, rdzeń kręgowy przechodzi w rdzeń przedłużony (medulla oblongata), a następnie łączy się z mózgiem. W swej dolnej części kończy się na poziomie II kręgu lędźwiowego w miejscu zwanym nicią końcową.
Istota szara
Podobnie jak mózg, rdzeń kręgowy składa się z szarej i białej substancji, zwanej istotą. Szara istota ma w przekroju kształt motyla. Każda połowa motyla złożona jest ze słupów przednich i tylnych, które określa się także jako rogi przednie i tylne. Przez środek rdzenia w istocie szarej przebiega kanał środkowy.
Słupy przednie szarej istoty zawierają komórki ruchowe, natomiast słupy tylne zawierają komórki czuciowe.
Istota biała
Istota szara jest warstwą wewnętrzną i otoczona przez istotę białą, która składa się z rdzeniowych włókien nerwowych. Obydwie połowy białej istoty dzielą się na trzy sznury: przedni, tylni i boczny.
Nerwy rdzeniowe
Od rdzenia kręgowego odchodzą w sumie 62 nerwy (31 par). Nerwy te odchodzą od rdzenia kręgowego między kręgami i zaopatrują wszystkie części ciała od szyi w dół.
Czynności rdzenia kręgowego
Rdzeń kręgowy jest narządem, dzięki któremu możemy wykonywać ruch świadomie i odruchowo.
Ruchy świadome
Rdzeń kręgowy łączy górne części centralnego układu nerwowego (mózg i rdzeń przedłużony) z obwodowym układem nerwowym. Impulsy idące z centralnego układu nerwowego do poszczególnych narządów są przenoszone przez włókna nerwowe do komórek nerwowych lub komórek poszczególnych organów. Połączenia pomiędzy poszczególnymi komórkami nerwowymi lub komórką nerwową a włóknem nerwowym nazywa się synapsą. Pobudzenie nerwowe przez synapsę może przechodzić tylko w jedną stronę. Impulsy nerwowe z mózgu do narządów obwodowych przenoszone są przez włókna ruchowe. Natomiast bodźce w stronę przeciwną (z narządów obwodowych do mózgu) są przenoszone przez włókna czuciowe.
Ruchy odruchowe
Rdzeń kręgowy umożliwia powstanie odruchów i kieruje nimi. Jeżeli przez pomyłę włoży się rękę pod strumień gorącej wody, skóra wysyła włóknami czuciowymi sygnały do rdzenia kręgowego. Impulsy te zostają przekazane do mózgu i jednocześnie do komórek ruchowych mięśni ręki. Dzięki temu ręka zostaje odruchowo cofnięta.
Znieczulenie rdzeniowe
Od rdzenia kręgowego odchodzą wszystkie nerwy, które zaopatrują ciało od szyi w dół. Dlatego też można bardzo precyzyjnie znieczulić poszczególne części ciała. W ten sposób można uniknąć komplikacji pojawiających się przy pełnej narkozie.
Ochronny płyn
Rdzeń kręgowy i opony mózgowe nachodzą na siebie. Przestrzeń między nimi jest wypełniona czystym płynem mózgowo-rdzeniowym (liquor cerebrospinalis), który spełnia przede wszystkim funkcje ochronne.
