Guzy jajnika

Na jajnikach (ovarium) mogą powstawać zmiany nowotworowe, których charakter nie zawsze można jednoznacznie określić, gdyż łagodne guzy jajnika mogą z czasem przekształcać się w złośliwe.

Guzy jajnika mają różny obraz morfologiczny i różny, nietypowy przebieg kliniczny. Nie jest znana całkowicie pewna metoda pozwalająca stwierdzić, czy nowotwór ma charakter łagodny czy złośliwy. Dlatego każdy wyczuwalny guz należy traktować jako groźny, dopóki badania histopatologiczne nie potwierdzą, iż chodzi o nowotwór łagodny.

Przyczyny powstawania guzów jajnika

Przyczyny procesów zwyrodnieniowych tkanki jajników nie są dokładnie znane. zNowotwór złośliwy może pojawić się na zdrowym jajniku (nowotwór pierwotny) lub przekształcić się z guza o charakterze łagodnym.

W około jednej czwartej przypadków, guzy jajnika mogą też pojawiać sie jako przerzuty z innych ognisk nowotworowych w organizmie. Często jako pierwszy zostaje wykryty właśnie guz jajnika, gdyż zazwyczaj powoduje on większe dolegliwości niż nowotwór pierwotny.

Pod względem statystycznym choroba ta występuje najczęściej u kobiet między 50. a 60. rokiem życia, ale dotyka także młodych kobiet w wieku rozrodczym, a nawet dziewcząt przed okresem dojrzewania. Guzy złośliwe jajnika stanowią ok. 6% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet.

Ryzyko związane z wystąpieniem nowotworu złośliwego wzrasta z wiekiem kobiety, przy czym guzy jajników występują częściej u kobiet, które nie rodziły, niż u tych, które mają za sobą jeden lub więcej porodów.

Leczenie guzów jajnika

Rozpoznanie, czy guz jest złośliwy czy łągodny jest często możliwe dopiero po otworzeniu jamy brzusznej i usunięciu nowotworu. Leczenie operacyjne polega na usunięciu całego jajnika bądź tylko jego części.

Zachowanie fragmntu jajnika, jeśli w ogóle jest to możliwe, praktykuje się tylko u dziewcząt lub młodych kobiet, które mogą i pragną mieć dziecko.

Jeszcze podczas trwania operacji wycięty guz poddaje się analizie histopatologicznej. Jeżeli w jej wyniku stwierdzi się obecność tkanki nowotworowej o złośliwym charakterze, wówczas usuwa się także macicę, jajowody i drugi jajnik. Jest to konieczne nawet wtedy, gdy narządy te nie zostały jeszcze zaatakowane.

Chemioterapia

Dalszy przebieg terapii zależy od wielkości i struktury guza, od obecności ewentualnych resztek nieusuniętej tkanki rakowej oraz od reakcji guza na leki. Większość nowotworów jajnika reaguje korzystnie na środki chemioterapeutyczne. Czasem po operacji usunięcia nowotworu stosuje się jeszcze naświetlanie. W większości przypadków po pewnym czasie przeprowadza się kolejną operację, gdyż po udanej chemioterapii zazwyczaj staje się możliwe usunięcie resztek tkanki rakowej, której wcześniej nie można było zoperować. Przeprowadzenie drugiej operacji pozwala także ocenić rezultat dotychczasowej terapii. Po leczeniu pacjentka powinna systematycznie zgłaszać się na wizyty kontrolne.

Czy można coś zrobić samemu?

Guzów jajnika nie można wyleczyć samemu. Nie są również znane metody profilaktyki.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Zawsze wtedy, gdy występują bóle brzucha lub zaburzenia menstruacyjne bez dokładnie znanej przyczyny. Każda kobieta od 20. roku życia, powinna pamiętać o corocznej profilaktyce antynowotworowej. Objawy nowotworu jajnika są często bardzo niewyraźne i trudne do zdiagnozowania bez szczegółowych badań. Nawet wówczas, gdy urolog i internista nie stwierdzą żadnych zmian chorobowym, należy udać się jeszcze do ginekologa.

Jak postąpi lekarz?

Jeśli rutynowe badanie ginekologiczne wykaże podejrzenie obecności guza jajnika, wówczas lekarz skieruje pacjentkę na dalsze badania. Zalicza się do nich USG, tomografię komputerową, analizę krwi, niekiedy także wyłyżeczkowanie (wyskrobanie) macicy oraz wziernikowanie jamy brzusznej (laparoskopia). Ponadto wykonuje się także prześwietlenie rentgenowskie przewodu pokarmowego w celu wykrycia ewentualnego nowotworu, który mógł stanowić źródło przerzutów do jajnika. Aby wykluczyć obecność raka piersi, przeprowadza się mammografię.

Gruczolakotorbielak

Gruczolakotorbielaki są najczęściej występującymi guzami jajników. Rozwijają się jednostronnie lub na obu przydatkach. Mogą być wielkości korzego jaj, zdarza się jednak, że osiągają znacznie większe rozmiary, czasami wypełniają nawet całą jamę brzuszną wywierając ucisk na pozostałe narządy.

Gruczolakotorbielak początkowo nie powoduje żadnych dolegliwości. Pierwszy objaw zazwyczaj stanowi wzrost obwodu brzucha bez jednoczesnego przyrostu masy ciała. Duże guzy wywołują uczucie przepełnienia oraz ucisku w okolicy wątroby i żołądka. Pacjentki niejednokrotnie nie kojarzą tych dolegliwości z możliwością schorzenia narządów rozrodczych. Charakterystyczne dla gruczolakotorbielaka jest to, że powoduje znaczną utratę białka. Dlatego też, mimo iż jest guz łagodny, pacjentki chudną, organizm jest wyniszczony, a stan ogólny gwałtownie się pogarsza. Zazwyczaj konieczne jest usunięcie macicy oraz obu jajników. Niekiedy wystarcza wycięcie pojedynczego jajnika z guzem.

Guzy hormonalne czynne

Niektóre guzy jajnika produkują żeńskie, a nawet męskie hormony płciowe. Guzy produkujące estrogeny występują bez względu na wiek pacjentki. U dziewczynek objawiają się przedwczesnym dojrzewaniem płciowym, u dojrzałych kobiet - obfitymi miesiączkami, nawet u kobiet po menopauzie. Guzy wytwarzające estrogeny mogą być łągodne lub złośliwe. Niejednokrotnie dochodzi do nawrotów, nawet w wiele lat po usunięciu operacyjnym.

Guzy produkujące androgeny występują rzadziej. Chorują zazwyczaj kobiety w wieku rozrodczym. Przestają miesiączkować, w nietypowych miejscach pojawia się bujne owłosienie. Zaczynają łysieć, pojawia się trądzik, głos obniża się, powiększa się łechtaczka. Guzy produkujące androgeny mogą zezłośliwieć.

Torbiel skórzasta

Torbiele skórzaste powstają u kobiet w wieku 20-40 lat. Otoczone są torebką łącznotkankową. Wypełniać mogą je elementy różnych tkanek, na przykład nerwowej, tłuszczowej, chrząstki, fragmenty kostnem mięśniowe, tkanka gruczołowa i nabłonek jelitowy. Niekiedy w torbieli skórzastej znajduje się nawet w pełni wykształcone zęby, które są widoczne na zdjęciu rentgenowskim. Nie należy się raczej obawiać zezłośliwienia torbieli skórzastych. Tym niemniej zazwyczaj konieczne jest usunięcie obu jajników.

Włókniak jajnika

Włókniak jajnika jest zbudowany głównie z tkanki łącznej włóknistej. Może się pojawić w każdym wieku, chociaż odmiana łagodna dotyczy głównie kobiet po menopauzie, zaś odmiana złośliwa występuje rzadko. Początkowo nie powoduje żadnych dolegliwości. Później w przypadku 75% chorych dochodzi do gromadzenia się płynu w otrzewnej i opłucnej (zespół Meigsa).

Skręt szypuły jajnika

Również łagodne nowotwory mogą prowadzić do groźnych dla życia powikłań. Guz często stopniowo obraca się wokół swojej szypuły, zapewne pod wpływem ruchów jelit, podczasgwałtownego ruchu,na przykład biegu czy tańca. Może przy tym dojść nawet do oderwaia się guza. Powoduje to silny ból, brzuch staje się bardzo twardy, a chora może nawet być w stanie wstrząsu. Konieczna jest natychmiastowa operacja.

Rak jajnika

Przypadki raka, czyli nowotworu złośliwego jajników stanowią około 25 procent wszystkich występujących u kobiet nowotworów narządów płciowych. Chociaż możliwość zachorowania dotyczy kobiet w każdym wieku, to ryzyko wraz z wiekiem wzrasta. Nie ma pewności co do tego, czy na zachorowalność ma wpływ zażywanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych.

Jedną czwartą przypadków raka jajnika stanowią przerzuty z innych ognisk nowotworowych w organizmie. Ognisko pierwotne zlokalizowane jest najczęściej w przewodzie pokarmowym sutku lub macicy.

Rak jajnika w początkowym stadium nie wywołuje żadnych dolegliwości. Do wczesnego rozpoznania dochodzi zazwyczaj przez przypadek, podczas operacji jamy brzusznej z powodu innego schorzenia. Dopiero gdy guz osiągnie większe rozmiary, można go wyczuć obmacując brzuc.

Ognisko przerzutów nowotworów złośliwych

Rak jajnika rozsiewa się bardzo szybko. Ogniska przerzutowe początkowo powstają w otrzewnej, prawej połowie przepony i na powierzchni wątroby. Następnie przerzuty pojawiają się wewnątrz wątroby, w płucach i w kościach.

Charakterystycznym objawem, świadczącym o powstaniu takich ognisk, jest stałe gromadzenie się płynu w otrzewnej i opłucnej, nawracające mimo odsysania. Poza tym można stwierdzić ogólne wycieńczenie i wyniszczenie organizmu. Im dokładniej uda się usunąć ogniska nowotworowe, tym istnieje większa szansa na wyleczenie.